23 listopada 2014
Subskrypcja

Powiadomienia o nowościach

Ostatnio na forum
Sprawdź koniecznie
Warto kupić
Ważne tematy

Konflikt serologiczny na tle czynnika Rh

 Stanisław Skublicki  - ginekolog-położnik
dr n. med.; ordynator Oddziału Patologii Ciąży
Kliniki Położnictwa i Chorób Kobiecych przy Wojewódzkim Szpitalu w Bydgoszczy - Bydgoszcz

Stanisław Skublicki
-
   

U człowieka wyróżniamy cztery główne grupy krwi: A, B, AB, 0, ale ważnym jest również antygen krwinek małpich, który nazwano antygenem (czynnikiem) Rh (Rhesus). Antygen ten występuje u 85% populacji ludzkiej (Rh +), pozostałe 15% ludzi nie posiada tego czynnika i dlatego określamy ich Rh ujemnymi.

Niezgodność w zakresie czynnika Rh (kobieta z grupą krwi Rh ujemną a partner posiadający grupę Rh dodatnią) zagraża konfliktem serologicznym, który może wywołać chorobę hemolityczna płodu.
Jeżeli płód rozwijający się u matki Rh ujemnej odziedziczy od ojca antygen Rh (czyli grupę krwi RH dodatnią), a tak dzieje się w 60%, to w przypadku przecieku krwi płodu w czasie ciąży lub porodu do krwioobiegu matki w ilości przekraczającej 0,2 ml, dochodzi do uczulenia ciężarnej krwinkami płodowymi. Układ immunologiczny ciężarnej produkuje przeciwciała anty Rh skierowane przeciw krwinkom płodowym.

Proces ten rozwija się dwuetapowo. Pierwszym etapem jest uczulenie kobiety antygenem czerwonokrwinkowym Rh i wytworzenie pamięci immunologicznej. Drugi etap polega na przechodzeniu przeciwciał anty Rh przez barierę łożyskową do płodu, łączenie się ich z antygenem Rh, co powoduje niszczenie (hemolizę) Rh dodatnich krwinek płodu.
Efektem tej reakcji jest niedokrwistość (anemia) płodu.
Sporadycznie tylko obserwuje się, że oba etapy zachodzą podczas jednej ciąży, ale nawet jeżeli się zdarzy, to nasilenie choroby hemolitycznej płodu w trakcie tej samej ciąży jest nieznaczne.

Do przecieku krwi płodowej do ciężarnej w większej ilości (przekraczającej 0,2 ml) dochodzi najczęściej podczas porodu, poronienia, odklejenia się łożyska, zabiegów wewnątrzmacicznych, wykonywanych w celach diagnostycznych lub leczniczych, a także pod koniec ciąży, krótko przed porodem. Istnieją również inne przyczyny prowadzące do wytworzenia pamięci immunologicznej: przetoczenie krwi niezgodnej grupowo, stosowanie wspólnych igieł i strzykawek przez narkomanów. Dlaczego w pierwszej ciąży praktycznie nie spotykamy się z choroba hemolityczną? Pierwotna odpowiedź immunologiczna prowadzi do wytworzenia przeciwciał klasy Ig M, które nie przechodzą przez łożysko. Dopiero 1,5 do 6 miesięcy później produkowane są przeciwciała klasy Ig G niekompletne, które mogą przechodzić, przez barierę łożyskową. W wyniku wytworzenia pamięci immunologicznej w następnej ciąży od początku wytwarzane są przeciwciała klasy Ig G pod wpływem nawet małych przecieków płodowo-matczynych.

Przenikanie przeciwciał anty Rh nasila się po 16 - 18 tygodniach ciąży, a największe jest w III trymestrze, dlatego każdą ciąże konfliktową powinno zakończyć się w 37 - 38 tygodniu jej trwania.

Istota choroby hemolitycznej
W procesie rozpadu erytrocytów u płodu, pod wpływem przeciwciał anty Rh powstaje bilirubina, oraz uwalniana jest cząsteczka dwutlenku węgla, która łączy się z hemoglobiną innych erytrocytów, co obniża ich zdolność do transportu tlenu i powoduje zatrucie organizmu płodu tlenkiem węgla. Najczęstsza postać choroby hemolitycznej - obrzęk uogólniony płodu spowodowany jest masywną hemolizą (rozpadem erytrocytów), prowadzącą w konsekwencji do ciężkiej niedokrwistości. Powstają liczne ogniska tworzenia krwinek poza szpikiem - w wątrobie i innych narządach. Powoduje to powiększenie wątroby i upośledzenie jej funkcji, przede wszystkim produkcji albumin (białek) i czynników krzepnięcia. Wymienione zaburzenia prowadzą do niewydolności krążenia, hipoalbuminemii i zwiększonej przepuszczalności naczyń krwionośnych, co powoduje "gromadzenie się wody" w otrzewnej, opłucnej, osierdziu i tkankach miękkich płodu. W efekcie dochodzi do ciężkiego niedotlenienia ośrodkowego układu nerwowego i w rezultacie do wewnątrzmacicznej śmierci płodu.

Diagnostyka konfliktu serologicznego
Pierwszym badaniem, które należy wykonać u każdej ciężarnej, niezależnie od grupy krwi i czynnika Rh, jest ocena obecności przeciwciał przeciwerytrocytarnych w surowicy krwi. Badanie to umożliwia wykrycie wszystkich immunizacji, nie tylko u pacjentek z grupą krwi Rh (-). Jeżeli wynik badania jest ujemny u ciężarnych z grupą krwi Rh (-), celowe jest jego powtórzenie na przełomie II i III trymestru ciąży oraz w okresie okołoporodowym.

Dodatni wynik badania w I trymestrze przemawia za obecnością przeciwciał, które powstały w poprzedniej ciąży. Pojawienie się przeciwciał w kolejnych badaniach lub wzrost ich miana świadczy o tym, że płód ma grupę Rh (+). Wymaga to powtarzania badań co 4 do 6 tygodni.

Stwierdzenie obecności przeciwciał w surowicy krwi ciężarnej jest wskazaniem do wykonania badania USG celem dalszej diagnostyki w kierunku choroby hemolitycznej.

W przypadku narastania miana przeciwciał anty Rh lub przebytej choroby hemolitycznej w poprzednich ciążach konieczne jest przeprowadzenie dokładniejszych badań, niestety inwazyjnych: amniopunkcji oraz kordocentezy.

Amniopunkcja polega na pobraniu płynu owodniowego w celu oceny jego gęstości optycznej, która zależy od zawartości pochodnych bilirubiny powstających w czasie hemolizy erytrocytów.

Bardziej precyzyjne ale zarazem bardziej niebezpieczna jest kordocenteza, czyli pobranie próbki krwi płodu z pępowiny. Badaniem tym możemy określić morfologię płodu, a więc ewentualny stopień anemii spowodowany konfliktem.

W przypadku stwierdzenia ciężkiej niedokrwistości lub obrzęku uogólnionego płodu przystępujemy do terapii wewnątrzmacicznej. Polega ona na powtarzanym co 10 do 14 dni przetaczaniu (transfuzji) wewnątrzmacicznym krwi. Takie zabiegi wykonuje się kilka razy, do czasu osiągnięcia przez płód dojrzałości, co następuje około 35 tygodnia ciąży i wówczas należy wywołać poród drogą pochwową lub ewentualnie cięciem cesarskim (konflikt serologiczny nie jest wskazaniem do cięcia cesarskiego!).

Profilaktyka konfliktu serologicznego
Zagrożenie związane z konfliktem serologicznym można w bardzo znacznym stopniu ograniczyć podając immunoglobulinę anty D. Immunoglobulina zastosowana w okresie możliwego przecieku płodowo - matczynego wiąże się z antygenem D (Rh) krwinek płodu, eliminuje je z krążenia matki i uniemożliwia wytworzenie pamięci immunologicznej.
Skuteczność profilaktyki poporonieniowej i poporodowej szacowana jest na 96-98%.

W Polsce obowiązuje następujący schemat podawania immunoglobulikny anty D:
1. Podanie 50 (g immunoglobuliny anty D wszystkim kobietom Rh (-), bez przeciwciał anty Rh:
- po poronieniu samoistnym
- po poronieniu sztucznym
- po wyłyżeczkowaniu ciąży obumarłej
- po operacji ciąży ektopowej
- po wykonaniu amniopunkcji, kordocentezy, biopsji kosmówki,
- po stwierdzeniu krwawienia z dróg rodnych (poronienie zagrażające)
2. Podanie 150 (g immunoglobuliny anty D wszystkim pacjentkom z grupą Rh (-), bez przeciwciał, które urodziły dziecko Rh (+)
- po porodzie fizjologicznym,
- po porodzie ciąży obumarłej,
- przy krwawiącym łożysku przodującym.
3. Podanie 300 (g immunoglobuliny anty D tej samej grupie pacjentek:
- po porodach w ciąży mnogiej,
- po cięciu cesarskim,
- po porodach zabiegowych,
- po ręcznym oddzieleniu łożyska,
- po wyłyżeczkowaniu jamy macicy.

Profilaktyczne podanie 150 (g immunoglobuliny anty D w 28 tygodniu ciąży wszystkim kobietom Rh (-) bez przeciwciał anty Rh uzupełnione podaniem poporodowym zgodnie z zasadami opisanymi powyżej zwiększa skuteczność profilaktyki do przeszło 99%.
Konflikt serologiczny może powstawać również w zakresie grup głównych A, B, AB oraz antygenów Kell, Duffy, Kid. Występują one jednak znacznie rzadziej i nie stanowią takiego zagrożenia dla płodu.

Konflikt serologiczny na tle czynnika Rh - dodano: 2004-02-22

                                

więcej artykułów tego autora:
  Cukrzyca w ciąży - objawy, leczenie
  Poród przedwczesny
  Cytomegalia a ciąża
  Toksoplazmoza w ciąży - objawy, leczenie
  Cholestaza ciężarnych


Portal maluchy.pl jest serwisem edukacyjnym. Informacje zawarte na naszych stronach służą wyłącznie celom informacyjnym. Wszelkie problemy muszą być konsultowane z odpowiednim lekarzem specjalistą. Autorzy i firma ITS MEDIA nie odpowiadają za jakiekolwiek straty i szkody wynikłe z zastosowania zawartych na stronach informacji lub porad.